Saturday, March 21, 2020

Կայուն զարգացում

21.03
  • Ուսումնասիրել կայուն զարգացում հասկացությունը, նպատակներն ու սկզբունքները

Կայուն զարգացումը փոփոխությունների գործընթաց է, որում բնական պաշարների շահագործումը, ներդրումների ուղղվածությունը, գիտա-տեխնոլոգիական զարգացման կողմնորոշումը, անհատի զարգացումը և ինստուտիցիոնալ փոփոխությունները, որոնք համաձայնեցված են մեկը մյուսով, ամրապնդում են ներկայի և ապագայի պոտենցյալը մարդկային կարիքների և ձգտումների բավարարման համար։ Հիմնականում խոսքը մարդկային կյանքի որակի ապահովման մասին է։ 1992 թվականին Բրազիլիայի Ռիո դե Ժանեյրոյում կայացած ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի և զարգացման խորհրդաժողովից հետո աշխարհը բացահայտեց մարդկային բարեկեցության հասնելու մի նոր ճանապարհ՝ կայուն զարգացումը: 2016 թվականի հունվարի 1-ից պաշտոնապես ուժի մեջ մտան «Կայուն զարգացման 2030 օրակարգում» ներառված կայուն զարգացման 17 նպատակներն՝ ընդունված աշխարհի երկրների առաջնորդների կողմից 2015թ. սեպտեմբերին կայացած ՄԱԿ-ի պատմական գագաթնաժողովի ժամանակ: Առաջիկա 15 տարիների ընթացքում՝ առաջնորդվելով բոլորին վերաբերող այս նոր նպատակներով, երկրները կհամախմբեն իրենց ջանքերը՝ վերացնելու աղքատությունն իր բոլոր ձևերով, պայքարելու անհավասարությունների դեմ և լուծելու կլիմայի փոփոխության հետ կապված խնդիրները՝ միաժամանակ հետևելով, որ  ոչ ոք չանտեսվի: Այդ գործընթացում առանձնացվում են երեք հիմնական, սկզբունքորեն կարեւոր բաղկացուցիչներ՝ տնտեսական աճ, սոցիալական առաջընթաց եւ շրջակա միջավայրի պահպանություն։  Սա նշանակում է, որ կայուն զարգացման գաղափարը ներառում է երեք կարեւորագույն ուղղություն եւ այս եռամիասնության հաջող գործարկումը կնպաստի հասարակական առաջընթացին։ 

  • Ներկայացնել Կայուն զարգացման նպատակների խախտումները աշխարհում, մեր շրջակա միջավայրում

Ժամանակի ընթացքում կատարվել են դեպի լավը փոփոխություններ, սակայն որոշ խախտումներ կան: Օրինակ՝ թեև մեծացել է մաքուր խմելու ջրի հասանելիությունը, այնուամենայնիվ ներկայումս զարգացող երկրների կեսը զրկված է հիգիենայի տարրական հնարավորություններից: Չնայած նվազել են դեպի քաղաքներ արտագաղթն ու գյուղական տարածքների նկատմամբ ճնշումը, այդուհանդերձ մեծացել է քաղաքների անապահով ու մեծ թվով բնակչություն ունեցող ծայրամասային ու աղքատ թաղամասերում ապրող մարդկանց թվաքանակը: Այժմ շուրջ մեկ մլրդ մարդ բնակվում է քաղաքների արվարձաններում, որովհետև քաղաքային բնակչության աճի տեմպերը գերազանցում են բնակարանների բարելավման և կառուցողական աշխատատեղերի մատչելիության միտմանը
  Այս ցավալի իրավիճակը հիմնականում վերաբերում է աղքատ պետություններին, որտեղ մարդկանց առօրյա ապրուստի վաստակումը կապված է նրանց շրջապատող բնական ռեսուրսների և աննախադեպ կերպով միջազգային համագործակցության հետ:

  • Արդյունքում ունենալ մինչև մեկ էջանոց հոդված՝ նշելով սեփական տեսակետը, աղբյուրները

Կայուն զարգացումը այն մասին է, թե ինչպես մենք կարող ենք պահպանել երկիրը և ապահովել ապագա սերունդների շարունակական գոյատևումն: Կայուն զարգացման նպատակները մեր օրերի հիմնական կարեւորագույն խնդիրներն են։ Ես ուսումնասիրեցի բոլոր նպատակները եւ ցանկանում եմ նշել, որ դրանք կատարյալ չեն գործի, քանի դեռ մարդիկ խնայողաբար չեն օգտագործում բնական ռեսուրսները։ Կայուն զարգացումը հնարավորություն է տալիս մարդկանց փոխել իրենց պահվածքը և իրենց մտածելակերպը։ Մենք ապրում ենք մի աշխարհում, որտեղ բնակչությունը գնալով շատանում է, իսկ բնական ռեսուրսները սահմանափակ են։ Կարծում եմ, բոլոր նպատակները իրականացնելն անհնար է, հիմնականում այն պատճառով, որ մարդկանց վարքագիծը դժվար է փոխել: Այլ կերպ ասած մարդկանց համար կարեւոր չէ այն հանգամանքը, որ նրանք աղտոտում են ջուրը կամ ոչնչացնում են անտառները։ 
  Կցանկանայի առանձնացնել նպատակներից 6-րդը։ Որքան ես տեսնում եմ, մինչ այսօր ոչ բոլոր տեղերում է լուծված մաքուր ջրի հարցը Վատ տնտեսվարման պատճառով ամեն տարի միլիոնավոր մարդիկ, հիմնականում՝ երեխաներ, մահանում են այնպիսի հիվանդություններից, որոնք կապված են անբավարար ջրամատակարարման հետ։ Ջրի սակավությունը, վատ որակը եւ անբավարար սանիտարական պայմանները բացասաբար են ազդում ամբողջ աշխարհում աղքատ ընտանիքների վրա։ Մենք պետք է ավելի շատ խոսենք  կայուն զարգացման նպատակների մասին, որպեսզի մարդիկ տեղեկացված լինեն։ Ճիշտը որ ասեմ, ես նույնպես տեղյակ չէի։ Միայն  համախմբվելու միջոցով կարող ենք հարցին լուծում տալ և ապահովել ապագա սերունդների բարելավել կյանքը:


Աղբյուր՝ https://parstoday.com/hy/radio/programs-i24658
Աղբյուր՝ https://www.un.am/hy/p/sustainabledevelopmentgoals
Աղբյուր՝ https://www.un.am/hy/p/sdgs-in-general 
Աղբյուր՝ https://hy.wikipedia.org/wiki/Կայուն_զարգացում 

Wednesday, February 26, 2020

Էներգիայի ռեսուրսները

  • Ուսումնասիրել  էներգետիկ ռեսուրսները  26.02

Էներգետիկ ռեսուրսները լինում են վերականգնվող, չվերականգնվող և միջուկային: Վերականգնվող ռեսուրսներ կամ այլ կերպ ասաց բնական ռեսուրսներ, որոնց պաշարները վերականգնվում են ավելի արագ, քան օգտագործվում են, կախված չեն նրանից օգտագործվում են դրանք, թե ոչ։ Ժամանակակից համաշխարհային պրակտիկայում էներգիայի վերականգվող աղբյուրներին են վերագրում՝ հիդրո, արևային, քամու, հիդրավլիկ էներգիաները, ծովային ուղղությունների էներգիան, ծովային ջրի ջերմաստիճանի սահմանը, օդային մասայի և օվկիանոսի ջերմաստիճանների միջև տարբերությունները, երկրի տաքությունը, կենդանական բուսկան և կենցաղային ծագման բիոմասսան։ «Չվերականգնվող ռեսուրսներ» տերմինը գործածության մեջ է մտցվել որպես ռեսուրսներ, որոնք կարող են սպառվել կարճ ժամանակահատվածում մեր շահագործման արդյունքում։ Չվերականգնվող էներգետիկի մեջ են մտնում՝ նավթը, բնական գազը, ածուխը եւ տորֆը:  Միջուկային էներգիա կամ ատոմային էներգիա, միջուկային տարբեր ռեակցիաների՝ միջուկի ճեղքման, ջերմամիջուկային ռեակցիաների և ռադիոակտիվ տրոհման ժամանակ անջատվող էներգիա։ Ատոմային էլեկտրակայաններում այս էներգիայի հաշվին էլեկտրաէներգիա է արտադրվում: Էներգետիկ ռեսուրսները հիմնականում օգտագործվում են էլեկտրաէներգիա արտադրելու եւ վառելանյութային արդյունաբերության համար։ 

  • Դասակարգել վառելիքային և այլընտրանքային էներգիայի ռեսուրսները

Էներգետիկ ռեսուրսները էներգիա ստանալու հնարավորության միջոց է։Այդ ռեսուրսները բաժանվում են երկու մեծ խմբի՝ վառելիքային և այլընտրանքային: Աշխարհի հիմնական վառելիքային էներգիան համարվում են նավթը, գազն ու ածուխը: Դրանց պաշարները բաշխված են անհավասարաչափ: Ածխահանության պրոցեսն ինքնին վնասում է շրջակա միջավայրինՆավթը մեծ վտանգ է ներկայացնում ջրային տարածքների համար, քանի որ  նավթային հանքահորերը գտնվում են ջրային ավազանների հատակում: Վառելիքաէներգետիկ ռեսուրսներից ամենամաքուրը այրվում է բնական գազը: Այն գրեթե չի աղտոտում բնությունը: Բնական գազը տեղափոխվում է խողովակաշարերով
  Էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրներ ասելով` հասկանում ենք վերարտադրվող և շրջակա միջավայրի համար անվտանգ էներգիայի աղբյուրներ: Այլընտրանքային էներգետիկ ռեսուրսներն են՝  արևային էներգիան, հողմային էներգիան եւ մակընթացությունըԱյլընտրանքային ռեսուրսները ամենաանվտանգ ռեսուրսներ են: Եթե մարդիկ սովորեն օգտվել այս ռեսուրսներից ավելի շատ, ապա մնացած ռեսուրսների օգտագործումը կնվազի: Օրինակ նավթի պաշարները իսկապես շատ են քչացել եւ խնամքով օգտագործումը շատ կարեւոր է:

  • Ուսումնասիրել առաջավոր փորձը արևի, մակընթացության, քամու էներգիայի օգտագործման բնագավառում

Արևային էներգիան.
 Արևային էներգիան կարող է ձևափոխվել էլեկտրաէներգիայի, ինչպես նաև ջերմային և այլ տեսակի էներգիաների: Արևային ջերմությունից այլ տեսակի էներգիաների ստացման տեխնոլոգիաները բազմաթիվ են և ամենաշատը: Օրինակ էլեկտրաէներգիա ստացվում է արեգակնային լուսաէլեկտրական մոդուլների միջոցով, արեգակնային ճառագայթումը անմիջականորեն էլեկտրական էներգիայի փոխակերպելով: Արևային էներգիան ամենակայունն է, այն տնտեսապես շահավետ է Արևային էներգիան էլեկտրականի վերածելու համար գիտնականները ստեղծել են արեգակնային մարտկոցներ, որոնք բաղկացած են բազմաթիվ լուսաէլեկտրական բջիջներից: Յուրաքանչյուր բջիջ կազմված է աննշան քիմիական խառնուրդներ պարունակող սիլիցիումի շերտերից: Երբ այդպիսի բջիջի վրա ընկնում է արեգականային լույսը, էլեկտրոնները սիլիցիումի մի շերտից տեղափոխվում են մյուսը՝ առաջացնելով էլեկտրական հոսանք

Մակընթացություն.
  Մակընթացային էլեկտրակայաններում էլեկտրաէներգիայի է վերածվում մակընթացության էներգիան: Դրանք հատուկ սարքեր են, որոնք կառուցված են ծովափերին և օգտագործում են մակընթացության ժամանակ դեպի ցամաք շպրտվող ջրի էներգիան: Չնայած դեռ լայնորեն չի օգտագործվում, մակընթացության էներգիան մեծ ներուժ ունի ապագա էլեկտրական արտադրության համար։ Մակընթացությունը ավելի կանխատեսելի է, քան հողմային էներգիան կամ արևային էներգիան։

Քամու էներգիա.
 Քամու էներգիան ներկայումս օգտագործվում է հողմային էլեկտրական կայաների միջոցով էլեկտրաէներգիա ստանալու համար։ Հատուկ սարքերով ղեկավարվող մեխանիզմները որոշում են քամու ուղղությունը և հողմատուրբինների թևերը շրջում այդ ուղղությամբ: Կալիֆոռնիայի հողմակայանում տեղադրված է ավելի քան 4000 գեներատոր, որոնց արտադրած էներգիան բավարարում է ողջ Սան Ֆրանցիսկոն էլեկտրաէներգիայով ապահովելու համար: Դանիայում ստացվող ողջ էլեկտրաէներգիայի 28%-ը ստանում են քամիներից, Պորտուգալիայում` 19%-ը, Իռլանդիայում` 14%-ը, Իսպանիայում`16%-ը, Գերմանիայում` 8%-ը: 2009թ.-ի դրությամբ աշխարհի 80 երկրներում քամու էներգիան օգտագործվում է էլեկտրաէներգիա ստանալու նպատակով: Օգտագործվող փոքր հողմակայանների հզորությունը 500Վտ է։ Քամու օգնությամբ կարելի է արտադրել 15 անգամ ավելի էներգիա քան աշխարհի ներկայիս էներգապահանջարկն է։ Հողմաէներգետիկան դասվում է վերականգնվող էներգիաների դասին, քանի որ քամու առաջացման պատճառը նույն պես արեւն է։ Հողմաէներգետիկան վերջին տարիների ամենաարագ զարգացող ճյուղռրից է։  

  • Ներկայացնել հայաստանյան փորձը

Հայաստանում ատոմակայանի, ՋԷԿ-երի և հիդրոէլեկտրակայանների գործունեության հետ աստիճանաբար պետք է մեծացնել էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների համակարգված ներդնումը և կիրառումը: Բնական ռեսուրսների այդ տեսակների` հատկապես հողմային և արևային առատ և ընդգրկուն լինելը մեր երկրի առավելությունն է, սակայն անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների սղությունը, տնտեսական անարդյունավետ համակարգը, այդ ոլորտում գիտելիքների և փորձի բացակայությունը հիմնական խոչընդոտներն են: Միանգամից նշեմ, որ ծովի ալիքների էներգիան օգտագործելու հնարավորություն, բնականաբար, Հայաստանը չունի, քանի որ ծովային երկիր չէ
   Հայաստանում առաջին արդյունաբերական հողմակայանը կառուցվել է 2006թ.-ին Պուշկինի լեռնանցքում՝ 2,6 ՄՎտ հզորությամբ: Էներգետիկայի այս ճյուղի զարգացման հիմնական խոչընդոտը կայանների կառուցման մեծ ծախսատարությունն է, քանի որ Հայաստանում հողմակայանների կառուցման համար առավել նպաստավոր տեղանքները գտնվում են բարձր լեռնային գոտիներում, որտեղ հասնելը, լոգիստիկ խնդիրները էականորեն դժվարացնում ու թանկացնում են ներդրումներն այս ուղղությամբ
   Հայաստանում արագորեն զարգանում է արևային ջերմային էներգետիկան: Մասնավոր հատվածի կողմից ներմուծվում են ինչպես արևային ջրատաքացուցիչ համակարգերի առանձին մասեր, այնպես էլ ամբողջական համակարգեր: Ներկայումս իրականացվում է Արդյունաբերական մասշտաբի արևային էլեկտրակայան(ներ) կառուցելու նախապատրաստման ծրագիրը: Ամենահարմար տեղ է ընտրվել է Գեղարքունիքի մարզի Մեծ Մասրիկ գյուղը: Նախագիծն այդպես էլ անվանել են` «Մասրիկ 1»:

  • հոդվածԷներգետիկան և Էներգախնայողությունը  արդյո՞ք ուղիղ համեմատական են»

Էներգախնայողությունը իրավական, կազմակերպչական, գիտական, արտադրական, տեխնիկական և տնտեսական նպատակային գործունեություն է` ուղղված էներգետիկ ռեսուրսների տեսակարար ծախսի նվազեցմանը: էներգախնայողական միջոցառումների իրագործման մեջ ծախսված յուրաքանչյուր դոլարն ավելի շատ «մաքուր» էներգիա է տալիս, քան այն դոլարը, որը ծախսվում է էներգիայի այլ աղբյուրների ստեղծման համար: Խնայված էներգիայի զգալի մասը ձեռք է բերվում սպառման ոլորտում, և այդ էներգիան էկոլոգիապես մաքուր է, քանի որ նրա ստացման պրոցեսը արտանետումներ չունի և, ընդհակառակը, նվազեցնում է արտանետումները:


աղբյուր՝ https://ru.wikipedia.org/wiki/Энергетические_ресурсы 
աղբյուր՝ https://hy.wikipedia.org/wiki/Վերականգնվող_էներգիա 
աղբյուր՝ https://www.panorama.am/am/news/2013/07/11/s-manukyan/481239 
աղբյուր՝ http://www.minenergy.am/page/416 
աղբյուր՝ http://www.minenergy.am/page/eneryefficency